परिशिष्टे न ५०९
की बुद्धिमत्ता है ? अस्तु इस संसार में समस्त प्राणि-वर्ग को प्रकृति से जो समानाधिकार प्राप्त हैं, उन्हें अवश्य प्राप्त होना चाहिये | यही सच्ची मानवता के लिए समुचित एवं सार्वभौम सिद्धान्त है | यहि लोक में परिदृश्यमान पारस्परिक भेद की खाई को पार सकता है और यही वह सिद्धान्त है, जो सच्चे लोकतंत्र का आधार है तथा जो भारतीय लोकतंत्र मे सहाय्यक सिद्ध हो सकता है | इसी महनीय सिद्धान्त का आदर्श इस ग्रंथ में प्रस्तुत है ।'
२६. कि चान्यत्। शूद्रोपि ब्राह्मणो भवति। का हेतुः। इह हि मानवे
धर्मे ऽभिहितं- |
अरणी गर्भसम्भूतः कठो नाम महामुनीः।
तपसा ब्राह्मणो जातस्तस्माज्जातिरकारणम् 112911
कैवर्तीगर्भसम्भूतो व्यास नाम महामुनी: |
तपसा ब्राह्मणो जातस्तस्माज्जातिरकारणम् ।1२२।।
उर्वशीगर्भ सम्भूतो चसिष्ठो पि महामुनी: |
तपसा ब्रह्मजातस्तस्माज्जातिरकारणम् ।1२३।।
हरिणीगर्भसम्भूतो ऋष्यशु ड्गो महामुनी: |
तपसा ब्राह्मणो जातस्तस्माज्जातिरकारणम् ।।२४।।
चण्डालीगर्भसम्भूतो विश्वामित्रो महामुनीः |
तपसा ब्राह्मणो जातस्तरमाज्जातिरकारणम् ।।२५।।
ताण्डूली गर्भसम्भूतो नारदोहि महामुनी: |
तपसा ब्राहमणो जातस्तस्माज्जातिरकारणम् 11२६ |!
जितात्मा निष्प्रतिद्वन्दःपञ्र्च जित्वा यतेन्द्रियः।
तपसा तापसो जातो ब्रह्मचर्येण ब्राह्मणः ।1२७।।
न च ते ब्राह्मणीपुत्रास्ते च लोकस्य ब्राह्मणाः |
शील शौचमयं ब्रह्म तस्मात्कुलंनकारणम् 112 ||
शील प्रधानं न कुलं प्रधानं कुलेन कि शीलाविवर्जितेन |
बहवो नरा नीचकुल प्रसुताः स्वर्ग गताःशीलमुपेत्य धीराः ।1२९।।
२७. के पुनस्ते कठ व्यासवसिष्ठ ऋष्यशुड्गाविश्वामित्रप्रभृतयो
aema नीचकुल प्रसूतास्ते च लोकस्य ब्राहमणाः। तस्मादस्य
वचनस्य प्रामापण्यादप्यनियतोऽयं ब्राह्मणपसड्ग इति शूद्रकुलोऽपि
ब्राह्मणो भवति|